Trong dòng chảy lịch sử kinh tế Đông – Tây, các eo biển như Hormuz hay Bab el-Mandeb chưa bao giờ đơn thuần chỉ là những tọa độ địa lý. Chúng là nhịp đập của thương mại toàn cầu. Đầu năm 2026, thế giới một lần nữa chứng kiến sự rung lắc dữ dội tại “rốn dầu” Trung Đông. Không còn là những dự báo trên mặt báo, cơn bão địa chính trị này đã trực tiếp đổ bộ vào bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp Việt Nam dưới hình thái một “gọng kìm kép”: Sự bùng nổ của chi phí Logistics và sự leo thang không kiểm soát của giá năng lượng.
Tại The Olympia Capital, chúng tôi nhìn nhận đây không chỉ là một cuộc khủng hoảng tạm thời, mà là một bài kiểm tra khắc nghiệt về khả năng thích ứng và tối ưu hóa dòng vốn của hệ thống doanh nghiệp nội địa.
1. CÚ SỐC LOGISTICS: KHI CƯỚC TÀU BIỂN TRỞ THÀNH “KẺ CHIẾM DỤNG” LỢI NHUẬN
Theo những dữ liệu mới nhất mà chúng tôi ghi nhận đến ngày 6/3/2026, thị trường vận tải biển quốc tế đang rơi vào trạng thái hỗn loạn tương tự giai đoạn đại dịch, nhưng với tính chất phức tạp hơn do yếu tố chiến tranh.
Phụ phí “khẩn cấp” và con số 4.000 USD nghiệt ngã
Các “ông lớn” vận tải biển như Maersk, Hapag-Lloyd và CMA CGM đã đồng loạt kích hoạt các loại phụ phí xung đột (War Risk Surcharge). Ghi nhận thực tế cho thấy, mỗi container hàng xuất đi Trung Đông hiện phải gánh thêm từ 1.500 USD đến 4.000 USD.
Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản Việt Nam – vốn có biên lợi nhuận mỏng và giá trị hàng hóa trên mỗi container không quá cao – con số này không khác gì một bản án kinh tế. Khi cước vận chuyển tăng gấp 3 lần, toàn bộ phần lãi ròng, thậm chí là một phần vốn lưu động, đã bị các hãng tàu “nuốt trọn”.
Sự tê liệt của các tuyến hải trình huyết mạch
Việc eo biển Hormuz bị đe dọa không chỉ ảnh hưởng đến hàng đi Trung Đông. Các tuyến hàng sang EU và bờ Đông nước Mỹ buộc phải chuyển hướng qua mũi Hảo Vọng, kéo dài thời gian vận chuyển thêm 7-20 ngày. Điều này dẫn đến một hệ lụy dây chuyền:
- Chi phí cơ hội mất đi: Dòng tiền bị kẹt trong hàng hóa lênh đênh trên biển lâu hơn.
- Rủi ro hư hỏng: Đặc biệt với nhóm hàng lạnh (thủy sản, trái cây tươi), việc kẹt tại các cảng trung chuyển đang trở thành “cơn ác mộng” thực sự.
2. “GỌNG KÌM” NĂNG LƯỢNG: KHI MÁU CỦA NỀN KINH TẾ TĂNG GIÁ
Nếu Logistics là cánh tay nối dài của doanh nghiệp thì xăng dầu chính là “máu” nuôi sống cơ thể đó. Tại thị trường nội địa Việt Nam, tác động từ Trung Đông đã thẩm thấu nhanh chóng vào giá xăng dầu, đẩy doanh nghiệp vận tải vào thế “oằn mình” chống đỡ.
Độ trễ giá bán và áp lực chi phí tức thời
Một thực tế nghiệt ngã đang diễn ra: Giá dầu thế giới biến động từng giờ, nhưng giá cước vận tải và giá bán sản phẩm đầu ra lại có độ trễ lớn do các hợp đồng đã ký kết.
- Sức ép từ nhiên liệu: Xăng dầu chiếm tới 30-33% tổng chi phí vận tải. Khi giá dầu tăng 20% so với đầu năm, chi phí vận hành trực tiếp tăng thêm 6-7%.
- Hệ quả trực tiếp: Với các đơn vị vận tải quy mô trung bình (300-400 chuyến/tháng), mức thiệt hại có thể lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi ngày.
Nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng nội địa
Khó khăn không chỉ dừng lại ở giá cả mà còn nằm ở nguồn cung. Tình trạng hạn chế định mức bán ra tại một số điểm cung ứng xăng dầu đang gây áp lực lên tính liên tục của chuỗi logistics nội địa. Nếu không có cơ chế bình ổn và hỗ trợ tín dụng kịp thời, sự đứt gãy từ khâu vận chuyển sẽ kéo theo sự đình trệ của cả hệ thống sản xuất và phân phối.
3. GÓC NHÌN THE OLYMPIA CAPITAL: BẤT ĐỘNG SẢN VÀ ĐẦU TƯ TRƯỚC BIẾN SỐ VĨ MÔ
Với tư cách là những chuyên gia nghiên cứu bất động sản và lịch sử kinh tế, chúng tôi nhận thấy một mối liên kết chặt chẽ giữa cuộc khủng hoảng này và thị trường tài sản:
- Chi phí xây dựng leo thang: Giá xăng dầu tăng dẫn đến giá nhựa đường, hóa chất, hạt nhựa và chi phí vận chuyển vật liệu xây dựng tăng theo. Điều này sẽ trực tiếp đẩy giá thành bất động sản sơ cấp lên một mặt bằng mới, bất chấp nỗ lực kiểm soát giá của các chủ đầu tư.
- Bất động sản công nghiệp và Logistics: Đây có thể là “điểm sáng” trong dài hạn. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu trở nên mong manh, xu hướng dịch chuyển kho bãi và trung tâm hậu cần về gần các thị trường tiêu thụ (Near-shoring) sẽ thúc đẩy nhu cầu về quỹ đất công nghiệp và kho lạnh tại Việt Nam.
- Tối ưu hóa dòng vốn – Bài học từ lịch sử: Nhìn lại cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, những doanh nghiệp tồn tại được là những đơn vị có cấu trúc vốn ít phụ thuộc vào nợ vay ngắn hạn và biết tận dụng công nghệ để tiết giảm năng lượng.
4. CHIẾN LƯỢC SINH TỒN CHO DOANH NGHIỆP: “PHÒNG THỦ CHỦ ĐỘNG”
Trong bối cảnh mục tiêu là tối ưu dòng vốn và tiết kiệm chi phí, The Olympia Capital đề xuất lộ trình 3 bước cho các nhà quản trị:
- Bước 1: Cơ cấu lại danh mục thị trường. Giảm tỷ trọng tại các khu vực rủi ro logistics cao (Trung Đông, Bắc Phi) và tập trung vào các thị trường nội khối ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản – nơi cước vận tải ổn định và thời gian giao hàng ngắn.
- Bước 2: Chuyển đổi mô hình sản phẩm. Thay vì xuất khẩu nguyên liệu thô hoặc hàng tươi sống, hãy tập trung vào chế biến sâu (IQF, sấy khô, cấp đông nhanh). Sản phẩm có hạn dùng dài (1-2 năm) cho phép doanh nghiệp linh hoạt lưu kho, chờ đợi thời điểm cước tàu “hạ nhiệt” để xuất hàng, tránh bị ép giá bởi các hãng tàu.
- Bước 3: Tái đàm phán phương thức vận chuyển. Ưu tiên bán hàng theo giá FOB (Free On Board) để đẩy quyền chủ động thuê tàu và rủi ro cước phí cho phía đối tác ngoại. Đồng thời, cần xây dựng điều khoản “phụ phí biến động năng lượng” trong các hợp đồng dài hạn để chia sẻ rủi ro.
LỜI KẾT
Cuộc khủng hoảng Trung Đông 2026 không chỉ là một thách thức, mà còn là một tấm gương phản chiếu sự vững chắc của nền kinh tế Việt Nam. Tại The Olympia Capital, chúng tôi tin rằng sự am tường về lịch sử kinh tế kết hợp với nhạy bén trong quản trị tài chính sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp không chỉ vượt qua gọng kìm, mà còn tìm thấy cơ hội trong biến động.