Mô hình tăng trưởng dựa vào sản xuất – xuất khẩu đã đưa Việt Nam đi xa trong 30 năm, nhưng đang dần chạm “ngưỡng” và được dự báo chỉ còn hiệu quả trong 3-5 năm tới. Việt Nam cần một “câu chuyện tăng trưởng” mới.
Trong cuộc đua trở thành Trung tâm tài chính quốc tế (IFC), nếu TP.HCM nhắm đến vai trò trung tâm toàn diện, thì Đà Nẵng đang được các chuyên gia quốc tế “chỉ điểm” cho một lối đi hoàn toàn khác biệt. Đó là một chiến lược “kiềng ba chân” táo bạo: tập trung vào một thị trường ngách 4.500 tỷ USD (SCF), sử dụng các phương tiện mới (Fintech & NDTL – Tổ chức cho vay không nhận tiền gửi), và xây dựng trên một nền tảng pháp lý mới (Luật Giao dịch bảo đảm).
Trụ cột 1: “Mỏ vàng” 4.500 tỷ USD mang tên Tài trợ Chuỗi cung ứng (SCF)
Theo ông Jinchang Lai, Chuyên gia trưởng từ Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), Đà Nẵng nên trở thành một trung tâm cung cấp dịch vụ tài chính chuyên biệt. “Mỏ vàng” được chỉ ra chính là Tài trợ Chuỗi cung ứng (Supply Chain Finance – SCF).
Phân tích của ông Lai chỉ ra rằng thế giới đã thay đổi:
- 80% giao dịch thương mại quốc tế hiện nay có yếu tố SCF, thư tín dụng (L/C) truyền thống chỉ còn chiếm 20%.
- Quy mô thị trường SCF toàn cầu ước đạt 4.000 – 4.500 tỷ USD.
- Vấn đề: Với tỷ lệ thương mại/GDP ~200%, tiềm năng của Việt Nam là khổng lồ, nhưng phần lớn dịch vụ SCF lại đang chảy vào túi các trung tâm tài chính nước ngoài như Singapore và Hồng Kông.
Nếu Đà Nẵng xây dựng được trung tâm SCF chuyên biệt, giá trị gia tăng khổng lồ này sẽ được giữ lại trong nước. Hơn nữa, SCF còn là công cụ thúc đẩy tài chính xanh, khi các doanh nghiệp đạt chuẩn ESG có thể được ưu đãi lãi suất trong chuỗi cung ứng.
Trụ cột 2: “Phương tiện” – Bỏ qua ngân hàng, đón Fintech và NDTL
Câu hỏi đặt ra là: Ai sẽ thực thi dịch vụ SCF và tài chính xanh này? Câu trả lời từ các chuyên gia gây bất ngờ: Đó không phải là các ngân hàng truyền thống.
Giáo sư Xuân Thảo Nguyễn (Trường Đại học Washington, Hoa Kỳ) đưa ra một nhận định sắc sảo:
“Không có IFC hiện đại nào chỉ dựa vào ngân hàng. Tương lai của hệ sinh thái tài chính hiện đại… nằm ở sự phát triển của các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi (NDTL).”
Theo Giáo sư Nguyễn, NDTL chính là “không gian của đổi mới sáng tạo”, hỗ trợ SME và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Trong khi TP.HCM theo đuổi mô hình tiêu chuẩn, Đà Nẵng có thể trở thành “điểm đến của fintech, tài chính xanh, tài trợ chuỗi cung ứng và các mô hình tín dụng mới”.
Đồng tình với quan điểm này, ông Perapong Srivipapattana (Tập đoàn IFS Capital) đánh giá thị trường Fintech Việt Nam trị giá hơn 15 tỷ USD (2024). Đà Nẵng có tiềm năng lớn để trở thành “điểm đến vàng” của Fintech, tập trung vào 3 lĩnh vực: tài chính xanh, tài chính thương mại và tài chính số.
Để làm được điều này, Đà Nẵng cần một cơ chế riêng:
- Cấp phép linh hoạt: Xây dựng khung pháp lý riêng cho NDTL, tách biệt với quy định cho ngân hàng.
- Ưu đãi vượt trội: Miễn giảm thuế trong giai đoạn đầu để hút nhà đầu tư quốc tế.
- Hệ sinh thái: Tăng cường hợp tác Công – Tư (PPP) và quảng bá quốc tế (đến Singapore, Hong Kong, Seoul).
Trụ cột 3: “Nền móng” – Chìa khóa pháp lý mang tên Luật Giao dịch bảo đảm
Đây là luận điểm mấu chốt nhất từ các chuyên gia. Để các NDTL và hệ thống SCF vận hành, một “luật chơi” mới là bắt buộc.
Giáo sư Xuân Thảo Nguyễn nhấn mạnh: Luật Giao dịch bảo đảm chính là nền tảng pháp lý then chốt cho mọi hoạt động tài trợ vốn, từ SCF đến tài trợ kho hàng, nông sản.
Vấn đề của Việt Nam hiện nay là:
“Các hoạt động tài trợ vốn vẫn chủ yếu dựa trên luật ngân hàng hoặc luật hợp đồng, trong khi tại nhiều quốc gia, luật giao dịch bảo đảm mới là khung pháp lý chính điều chỉnh lĩnh vực này.”
Ông David Otto (Martin Davis LLP) bổ sung rằng, khuôn khổ pháp lý cần cân bằng giữa đổi mới và kiểm soát rủi ro, đặc biệt là thông qua cơ chế thử nghiệm linh hoạt (sandbox).
Nói cách khác, để Đà Nẵng thành công, một cuộc cách mạng về pháp lý là cần thiết:
- Nền tảng: Áp dụng thống nhất Luật Giao dịch bảo đảm (đặc biệt là các giao dịch về khoản phải thu, hàng hóa luân chuyển).
- Vận hành: Xây dựng cơ chế sandbox linh hoạt cho Fintech.
- Bảo vệ: Thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp hiện đại (trọng tài, tòa án chuyên biệt, công nhận phán quyết nước ngoài) và kết nối rõ ràng với Luật Phá sản để xác định thứ tự ưu tiên chủ nợ.
Phân tích của The Olympia Capital: Cuộc đua về Tốc độ Pháp lý
Các đề xuất từ chuyên gia quốc tế đã vẽ nên một bức tranh IFC Đà Nẵng rất khác biệt: không phải là một “bản sao” của TP.HCM hay Singapore với các tòa nhà chọc trời, mà là một trung tâm tài chính “thế hệ mới”, tinh gọn, linh hoạt và dựa trên công nghệ.
Chiến lược “ba chân kiềng” này cực kỳ khôn ngoan:
- Sản phẩm (SCF): Đánh vào thị trường ngách 4.500 tỷ USD mà Việt Nam có lợi thế nhưng đang bỏ ngỏ.
- Phương tiện (Fintech/NDTL): Đi thẳng lên mô hình tài chính tương lai, bỏ qua gánh nặng của hệ thống ngân hàng truyền thống.
- Nền móng (Luật Giao dịch bảo đảm): Xây dựng một “hệ điều hành” pháp lý hiện đại, điều mà các trung tâm tài chính cũ phải mất hàng thập kỷ để cải tổ.
Tuy nhiên, như ông Rich McClellan (Ban Tư vấn IFC Đà Nẵng) đã cảnh báo từ bài viết trước, mô hình tăng trưởng cũ chỉ còn 3-5 năm. Thách thức lớn nhất không nằm ở tầm nhìn, mà ở tốc độ triển khai thực tế.
Cuộc đua của Đà Nẵng không chỉ là cuộc đua thu hút vốn, mà là cuộc đua cải cách pháp lý, đặc biệt là tốc độ ban hành cơ chế sandbox và đưa Luật Giao dịch bảo đảm vào thực tiễn tài chính thương mại.